Cúc tần: 11 bài thuốc chữa bệnh hiệu quả bạn nên biết

Cây cúc tần là bài thuốc quý trong Đông y và Y học hiện đại

Cúc tần là vị thuốc dân gian có tác dụng chữa bệnh trĩ, sỏi thận và nhiều công dụng tuyệt vời khác. Hãy cùng Dược liệu 24h, tìm hiểu kỹ hơn về tác dụng và bài thuốc trị bệnh từ cây thuốc này nhé!

Cây cúc tần là cây gì?

Cây cúc tần là một loại cây có nguồn gốc từ Ấn Độ và Malaysia, du nhập vào nước ta từ rất nhiều năm trước.

  • Tên dược liệu: Cây cúc tần
  • Tên gọi khác: Từ bi, Đại bi, Đại ngải, Hoa mai não, Lức ấn, Băng phiến ngải.
  • Tiếng khác: Cây co mát (người Thái), cây phặc phà (người Tày), Camphrée (tiếng Pháp), Ngai Camphor Plant (tiếng Anh).
  • Tên danh pháp khoa học: Pluchea Indica (L) Less.
  • Thuộc họ Cúc – Asteraceae, Chi Cúc tần – Pluchea

Để bạn đọc hiểu rõ hơn, dưới đây là hình ảnh cũng như các đặc điểm của loại cây thuốc này.

Cây cúc tần hay còn gọi là từ bi là cây bụi mọc dại
Cây cúc tần hay còn gọi là từ bi là cây bụi mọc dại
  • Đặc điểm thực vật của cây cúc tần

Rất nhiều người nhầm lẫn cây rau cúc tần với cây cải cúc (tần ô) bởi hai loại cây này cùng họ và có nhiều đặc điểm tương đối giống nhau. Tuy nhiên, rau cải cúc được sử dụng phổ biến hơn và mọc thành bụi nhỏ ở mặt đất, còn cây cúc tần cao tới 1 – 2m mọc thẳng đứng và mọc bám vào hàng rào.

Từ bi rất dễ nhận biết bởi những đặc điểm thực vật rất đặc trưng.

Cây bụi mọc dại, cao từ 1 – 2m, được bao phủ bởi một lớp lông tơ mỏng, có mùi thơm dịu nhẹ. Thường có dây tơ hồng sống bám vào thân cây.

Cành cây phát triển từ thân, mảnh và nhỏ, có nhiều lông nhẵn.

Lá mọc so le nhau, không có cuống hoặc cuống rất ngắn. Lá cây có hình elip dài hẹp, hình bầu dục, đầu lá nhọn, mép có khía răng, màu lục pha xám.

Hoa vươn từ đầu cành cây, mọc tụ lại thành chùm màu tím nhạt. Hoa cái xếp thành dây, hoa lưỡng tính mọc ở giữa cụm.

Quả nhỏ, có hình trụ, có 10 cạnh.

  • Cây cúc tần mọc ở đâu tại Việt Nam?

Khi du nhập vào Việt Nam, cây cúc tần thường mọc hoang ở vùng đồng bằng, tại các sườn đồi núi thấp và thường được sử dụng chủ yếu để làm hàng rào chắn.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, loại cây này được sử dụng rất nhiều để làm thảo dược, dược liệu trong các bài thuốc chữa bệnh nên được nuôi trồng khá nhiều, thậm chí trồng theo quy mô lớn.

Cây cúc tần Việt Nam phát triển chủ yếu ở khu vực đồng bằng các tỉnh phía Bắc, nhiều nhất là ở Nghệ An, Ninh Bình, Thanh Hoá, Vĩnh Phúc, Hoà Bình…

  • Bộ phận sử dụng và quy trình chế biến dược liệu

Mọi bộ phận của từ bi đều có thể sử dụng, bao gồm rễ, lá cây và thân ngọn. Loại cây này có sức sống mãnh liệt, sinh trưởng tươi tốt và có thể thu hái quanh năm. Tuy nhiên, để làm thuốc thì tốt nhất nên thu hoạch vào mùa hè và thu.

Cây thuốc cúc tần có thể sử dụng ở dạng tươi hoặc dạng sấy khô đều có dược tính như nhau. Cách bào chế dược liệu như sau:

Dược liệu tươi: Thu hoạch vào sáng sớm, rửa sạch nhiều lần cho hết bụi đất, hoá chất, tạp chất nếu có. Để nguyên toàn bộ cây và sử dụng tuỳ ý. Khi dùng tươi lâu ngày nên bảo quản ở nhiệt độ lạnh.

Dược liệu khô: Từ bi sau khi thu hoạch, rửa sạch và để ráo nước. Cắt thành từng đoạn khoảng 3 – 5cm rồi phơi hoặc sấy cho đến khi khô hoàn toàn. Bảo quản trong túi đóng kín, ở nơi khô ráo, tránh ẩm mốc và mối mọt.

Cây cúc tần có tác dụng gì?

Trong thiên nhiên, cây từ bi này thường mọc hoang, nhiều nơi người dân dùng làm nguyên liệu nấu ăn hoặc để làm rào chắn bảo vệ. Trong dân gian, loại cây này còn được dùng để làm các bài thuốc quý chữa bệnh.

Vậy lá cúc tần có tác dụng gì?

Cây cúc tần là bài thuốc quý trong Đông y và Y học hiện đại
Cây cúc tần là bài thuốc quý trong Đông y và Y học hiện đại

Theo Đông Y 

Cúc tần là cây thuốc có vị hơi đắng và cay, tính mát, có mùi thơm dịu, quy vào kinh Thận và kinh Phế.

Công dụng: Tán phong hàn, khu phong, trừ thấp, tán uất hỏa, tiêu độc, tiêu ứ, tiêu thũng, tiêu đờm, lợi tiểu, hoạt huyết, sát trùng, kháng viêm, hạ áp, cường tim, minh mục, bồi bổ cơ thể, kích thích hệ tiêu hoá.

Chính vì thế, trong Đông y, cây thuốc này được sử dụng nhiều trong các bài thuốc chữa bệnh đường tiêu hoá, bệnh xương khớp, bệnh về thận, bệnh đường hô hấp,…

Nghiên cứu của Y học hiện đại 

Theo các nghiên cứu thì thành phần chính của cây rau cúc tần là tinh dầu và acid chlorogenic.

Ngoài ra lá của cây thuốc này còn chứa: 15mg vitamin C, 197mg Ca, 5mg Fe, 4.6mg caroten 2.3% Photpho, 2.3% tro, 5.7% protid, 1% lipid và 18 hoạt chất triterpen,…

Nhờ đó, loại cây này có tác dụng nhiều bệnh khác nhau như:

  • Chữa bệnh ho, sốt, cảm mạo, sốt không do virus.
  • Tăng cường chức năng hệ tiêu hoá, kích thích ăn ngon miệng, hấp thụ tốt .
  • Điều trị và giảm nhẹ các triệu chứng của bệnh xương khớp gồm đau nhức, đau lưng, chấn thương, thấp khớp,…
  • Cải thiện các bệnh đường tiết niệu như bí tiểu, tiểu rắt, tiểu đau rát,… tăng cường chức năng thận.
  • Thành phần tinh dầu có hiệu quả an thần, giảm stress, chống mệt mỏi, chống trầm cảm.

Cây cúc tần chữa bệnh gì?

Cây cúc tần được sử dụng trong điều trị rất nhiều bệnh lý về tai mũi họng, tiêu hóa, bài tiết, giảm đau, chống viêm, kháng khuẩn, đi ngoài, viêm da,… Tùy vào từng tình trạng bệnh bác sĩ sẽ kê đơn, bốc thuốc và chỉ định liều lượng phù hợp. Theo đó, một số bài thuốc chữa bệnh bằng cây cúc tần phổ biến có thể kể đến như: chứng thấp khớp, sốt, cảm, ho, đau bụng kinh, viêm tai giữa có mủ, bệnh ghẻ, viêm khí quản,…

Lưu ý khi dùng cây cúc tần

Trong quá trình sử dụng các bài thuốc chữa bệnh từ cây cúc tần, người bệnh cũng cần lưu ý:

  • Các bài thuốc chữa bệnh với cây từ bi cần được chỉ định theo liều lượng, kê đơn, bốc thuốc của thầy thuốc chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý lạm dụng, dùng quá liều có thể gây ra một số ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe.
  • Cần lựa chọn nguồn thuốc sạch để đảm bảo an toàn và mang lại hiệu quả điều trị tốt nhất.
  • Trong quá trình sơ chế, xử lý thuốc cần đảm bảo về an toàn vệ sinh thực phẩm để thuốc phát huy tốt nhất hiệu quả điều trị và an toàn với sức khỏe.
  • Không sử dụng lá cúc tần có các đối tượng bị mẫn cảm với các thành phần trong thảo dược.

Tuy nhiên, bạn cần lưu ý lựa chọn những đại lý uy tín, bởi rất nhiều nơi nuôi trồng theo quy mô lớn, có sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật,… không tốt khi sử dụng.

Bài thuốc từ cây cúc tần

Cúc tần được dùng trong nhiều bài thuốc chữa bệnh hiệu quả
Cúc tần được dùng trong nhiều bài thuốc chữa bệnh hiệu quả
  • Bài thuốc cây cúc tần chữa nhức đầu cảm sốt

Sử dụng lá cúc tần, lá sả và lá chanh với tỉ lệ 2:1:1. Người bệnh nên dùng mỗi vị khoảng 8 – 10 gram, sắc thuốc và uống khi còn nóng. Bên cạnh đó, dùng phần bã nấu với lượng nước nhất định và dùng xông hơi.

  • Bài thuốc cây cúc tần chữa đau mỏi lưng

Hái một nắm lá từ bi bao gồm cả cành non, rửa sạch và giã nát. Sau đó trộn thêm với một ít rượu trắng, sao nóng và đắp lên vùng đau. 

  • Bài thuốc chữa bầm dập, chấn thương

Dùng lá cúc tần tươi, giã nát và đắp lên vùng bị thương hoặc bầm để giúp vết thương mau lành hơn.

  • Bài thuốc điều trị thấp khớp, đau nhức xương khớp

Sử dụng 15-20 gram rễ cây từ bi, rửa sạch và sắc nước uống. Bên cạnh đó, người bệnh có thể phối trộn cúc tần với rễ cây bưởi bung, rễ trinh nữ mỗi vị 20 gram và cam thảo dây, đinh lăng mỗi vị 10 gram. Sắc thuốc và uống liên tục trong 5-7 ngày.

  • Bài thuốc cây cúc tần chữa viêm khí quản: Sơ chế nguyên liệu

20 gram cúc tần già, rửa sạch và băm nhỏ. Gạo 2 nắm vo sạch, 3gram gừng đã được thái nhỏ cùng với 50 gram thịt lợn nạc đã băm nhuyễn.

Đem tất cả các nguyên liệu nêu trên nấu cháo cho chín nhừ. Cháo chín, người bệnh nên ăn nóng vào lúc đói. Mỗi ngày ăn 3 lần và ăn liên tục 3 ngày sẽ giúp cải thiện triệu chứng bệnh.

  • Bài thuốc điều trị hen suyễn

Sử dụng 1 bó rau cúc tần cùng với 1 bó rau muống đem dựng vào chỗ mát. Tiếp đó, nhặt lấy phần ngọn, cả lá non và già đem rửa sạch rồi ngâm với nước muối pha loãng. Cuối cùng, giã nát và lọc lấy nước cốt. Uống nước này liên tục trong vòng 100 ngày.

  • Bài thuốc cây cúc tần  giảm căng thẳng thần kinh

Sử dụng 50 gram từ bi với 50 gram hoa cúc trắng, 100 gram óc lợn và 100 gram đu đủ vừa chín tới hầm canh. Đầu tiên, người bệnh cho cúc tần, đu đủ và hoa cúc trắng đun sôi với 1 lít nước sôi. Tiếp đó, cho óc lợn vào đun thêm 20 phút cho nhừ. Ăn nóng trước bữa cơm chính. Mỗi ngày nên ăn 2 lần. Áp dụng liên tục trong 1 tuần, căng thẳng sẽ biến mất.

  • Bài thuốc chữa bệnh trĩ

Lá cúc tần, lá ngải cứu, lá sung và lá lốt, mỗi thứ một nắm cùng với một vài lát nghệ. Nấu nước rồi dùng nước xông hậu môn khoảng 15 phút. Sau khi nước còn ấm, bệnh nhân có thể ngâm trực tiếp 10 – 15 phút rồi lau khô lại bằng khăn mềm. Trong trường hợp trĩ nhẹ, kiên trì thực hiện bài thuốc này 2 – 3 lần mỗi tuần và sau 2 tháng, bệnh có dấu hiệu thuyên giảm đáng kể.

  • Bài thuốc cây cúc tần điều trị chứng bí tiểu

Sử dụng 40gam lá cúc tần khô hoặc 100 gram tươi đun sôi với nước và uống hàng ngày.

  • Bài thuốc điều trị bệnh gai cột sống

Dùng 1 nắm lá cúc tần tươi, rửa sạch và giã nát. Sau đó, trộn chung với 1 ít muối và 1/4 lon bia rồi uống liên tục trong 1 tuần.

  • Bài thuốc cây cúc tần hỗ trợ tăng cường hệ tiêu hóa

Sau mỗi bữa ăn, người bệnh hái một nắm lá cúc tần tươi, rửa sạch và ăn sống.

Giá cây cúc tần

Hiện nay, cây cúc tần không còn mọc hoang nhiều nữa mà được nuôi trồng dùng với mục đích làm thuốc chữa bệnh với quy mô lớn.

Bạn có thể mua loại dược liệu này tại các nhà thuốc Đông y, đại lý dược liệu với mức giá dao động từ 150.000 VNĐ đến 200.000 VNĐ/kg sấy khô.

Cây cúc tần là một thảo dược chữa bệnh hiệu quả, được sử dụng trong nhiều bài thuốc điều trị bệnh. Mong rằng, những thông tin chia sẻ về cây thuốc này trên đây của Dược liệu 24h sẽ giúp bạn đọc có được bài thuốc hay chữa bệnh hiệu quả.

Xem thêm:

Cốt khí: Giúp giảm đau, tiêu sưng tốt cho sức khỏe

Cối xay: Vị thuốc thanh nhiệt giải độc ít người biết

Leave a Reply

Your email address will not be published.