Cỏ nhọ nồi: 10 bài thuốc nhất định phải biết

Cỏ nhỏ nồi là cây thân thảo, lá đối, hoa màu trắng

Cỏ nhọ nồi vốn là loài cỏ dại quen thuộc ở vùng quê Việt Nam. Từ xa xưa, dân gian đã sử dụng loài cây này như một dược liệu có công dụng cầm máu và chữa nhiều loại bệnh khác. Để hiểu rõ hơn về loài cây này cũng như tìm hiểu các bài thuốc từ cỏ nhọ nồi, quý vị có thể tham khảo bài viết dưới đây. 

1. Cây cỏ nhọ nồi là cây gì?

Cỏ nhọ nồi hay còn gọi là cỏ mực, hạn liên thảo có tên khoa học là Eclipta alba Hassk thuộc họ Cúc (Asteraceae). 

Về đặc đặc điểm nhận dạng, cỏ nhọ nồi là loài cây thân thảo, tròn màu lục hoặc đỏ tía, có thể cao tới 80cm, thân có lông cứng. Lá mọc đối có lông 2 mặt, dài 2 – 8cm, rộng 5 – 15mm. Cụm hoa hình đầu màu trắng ở kẽ lá hoặc đầu cành, lá bắc thon dài 5 – 6mm, cũng có lông. Quả bế 3 cạnh, hoặc dẹt, có cánh, dài 3mm, rộng 1,5mm, đầu cụt, mọc hoang khắp nơi ở nước ta. Gọi là cây cỏ mực vì khi vò nát có nước chảy ra như mực đen.

Cỏ nhỏ nồi là cây thân thảo, lá đối, hoa màu trắng
Cỏ nhỏ nồi là cây thân thảo, lá đối, hoa màu trắng

Cây thuốc này mọc phổ biến ở những nơi ẩm ướt từ ôn đới ấm đến nhiệt đới trên toàn thế giới. Nó được phân bố rộng rãi trên khắp Ấn Độ, Nepal, Trung Quốc, Thái Lan và Brazil.

Ở Việt Nam cỏ nhọ nồi phân bố ở hầu hết các tỉnh vùng đồng bằng, trung du và miền núi ở độ cao 1500 m. Vị thuốc là bộ phận trên mặt đất của cây. Có thể dùng cây tươi, hoặc cây khô. Nếu dùng khô, trước khi cây ra hoa, cắt lấy bộ phận trên mặt đất, phơi khô. Khi dùng, rửa sạch, để ráo nước, cắt đoạn 3 – 5 cm, phơi khô.

2. Cây cỏ nhọ nồi có tác dụng gì?

Cỏ nhọ nồi chứa tinh dầu, tanin, chất đắng, alcaloid,  các dẫn chất thiophen, như dithienyl acetylen ester, α terthienyl, terthienyl aldehyd ecliptal, các chất wedelolacton, stigmasterol, sitosterol, daucosterol; saponin: ecliptasaponin A, B, C. Nhờ những hoạt chất này mà cỏ nhọ nồi có nhiều tác dụng hữu ích trong việc chữa bệnh, đặc biệt là các bệnh liên quan đến chảy máu. Vậy cây cỏ nhọ nồi có tác dụng gì? Cùng Dược liệu 24h tìm hiểu nhé!

2.1. Cỏ nhọ nồi có tác dụng cầm máu

Trong dân gian, nhọ nồi thường được sử dụng như loại thuốc bổ máu, chữa ho ra máu, chảy máu cam, trị băng huyết… Cỏ nhọ nồi có công dụng cầm máu vì khả năng làm tăng tổng lượng prothrombin (yếu tố giúp đông máu), có cơ chế giống với vitamin K (là thành phần quan trọng giúp tổng hợp ra các yếu tố đông máu). Hoạt tính cầm máu của 1g bột nhọ nồi khô tương đương với 1,33 mg vitamin K.

Cỏ nhọ nồi có tác dụng cầm máu rất tốt
Cỏ nhọ nồi có tác dụng cầm máu rất tốt

2.2. Tác dụng kháng khuẩn

Dược liệu này được nghiên cứu có tác dụng ức chế các chủng vi khuẩn: liên cầu, tụ cầu khuẩn vàng, trực khuẩn bạch hầu, Bacillus anthracis, Bacillus subtilis.

Nghiên cứu về tác dụng chiết suất cỏ nhọ nồi, được thực hiện trên nhóm chuột bị gây nhiễm trùng bằng đường tiêm. Kết quả cho thấy  cỏ nhọ nồi có thể cải thiện được quá trình điều trị chuột nhiễm trùng nặng và choáng nhiễm khuẩn tại nồng độ 20mg/ml.

2.3. Tác dụng kháng viêm

Viêm là các phản ứng sinh học xảy ra trong cơ thể, có tác dụng bảo vệ khi cơ thể bị tấn công bởi các yếu tố gây hại. Viêm được coi là phản ứng tốt cho cơ thể trong những trường hợp bình thường. Tuy nhiên khi các tế bào miễn dịch hoạt động quá mức, thì tình trạng viêm lại gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực. 

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, hoạt chất Wedelolactone trong cỏ nhọ nồi có tác dụng ức chế quá trình sinh các yếu tố tiền viêm như cytokine TNF, IL-6, IL12p40. Từ đó làm giảm quá trình gây viêm.

2.4. Tác dụng bảo vệ gan

Nghiên cứu trên chuột bị gây tổn thương gan bằng paracetamol, cỏ nhọ nồi với liều 4g/kg có tác dụng bảo vệ gan biểu hiện qua hoạt độ của AST, ALT, hạn chế được một phần tổn thương trên giải phẫu vi thể gan.

2.5. Tác dụng làm đen tóc, dưỡng da

Cỏ nhọ nồi sau khi đã được giã lát hoặc phơi khô sẽ có màu đen, giống như màu của nhọ nồi (phần đen của của lửa khi nấu dưới đáy nồi). Dược liệu này có tác dụng rất tốt cho quá trình tuần hoàn máu ở dưới da, nó làm cho tóc và da được cấp các dưỡng chất đầy đủ,  và giúp ổn định chức năng của tóc và da hơn, chúng giúp da mịn, làm sáng và giúp tóc mượt đen.

2.6. Một số tác dụng khác của cây cỏ nhọ nồi

Cỏ nhọ nồi còn có nhiều công dụng khác như tư âm bổ thận, trị tóc và râu bạc sớm, mát huyết, giải độc, chữa các bệnh như: sởi, ho, viêm họng, lao phổi, bỏng, bệnh nấm ở da, di mộng tinh.

3. Lưu ý khi dùng cây cỏ nhọ nồi

  • Người bị viêm đại tràng mạn tính, đại tiện lỏng, sôi bụng không nên dùng.
  • Cỏ nhọ nồi không gây giãn mạch, không hạ huyết áp, nhưng có thể gây sẩy thai. Do đó, phụ nữ có thai không được dùng.

4. Giá cây cỏ nhọ nhồi

Trên thị trường, có nhọ nồi thường bán ở dạng sấy khô. Giá dao động từ 60.000 – 100.000đ/kg. Cỏ nhọ nồi có vị ngọt, hơi chua, mùi thơm rất đặc trưng nên rất dễ sử dụng.

5. Bài thuốc từ cây cỏ nhọ nồi

5.1. Thuốc cầm máu từ cây cỏ nhọ nhồi

12g nhọ nồi khô hoặc 30 – 50g tươi, sắc uống. Dùng riêng hoặc phối hợp với ngó sen, lá trắc bá, bách hợp.

Viên cỏ mực –  cóc kèn: cao lỏng cỏ mực một phần, bột mịn lá cóc kèn 2 phần, tá dược vừa đủ làm viên nén 200mg. Ngày uống 3 lần, mỗi lần 5g.

5.2. Chữa sốt xuất huyết

Nhọ nồi 30g, rau má tươi (hoặc mần trầu) 30g, bông mã đề tươi (hoặc cối xay, rễ cỏ tranh) 20g. Vắt lấy nước uống hoặc sắc uống điều trị sốt xuất huyết.

5.3. Chữa các chứng đau sưng ở trẻ em và người lớn

Nhọ nồi, rau diếp cá, lá xương sông, lá huyết dụ, lá khế, lá dưa chuột, lá nhài, lá cải trời. Giã nát, thêm nước, vắt lấy nước uống, bã dùng đắp vào chỗ sưng. 

5.4. Cây cỏ nhọ nồi chữa thấp khớp

Nhọ nồi 16g, rễ cỏ xước 16g, hy thiêm 16g, thổ phục linh 20g, ngải cứu 12g, thương nhĩ tử 12g. Sao vàng, sắc đặc, ngày uống một thang, trong 7 – 10 ngày liền. 

Nhọ nồi 100g, vòi voi 300g, củ bồ bồ 150g, rễ nhàu 100g. Các vị tán nhỏ làm hoàn to bằng hạt tiêu. Liều uống 20 viên hoàn, ngày 3 lần. 

5.5.Chữa tưa lưỡi ở trẻ em

Nhọ nồi tươi 4g, hẹ 2g. Hai vị rửa sạch, giã nhỏ, vắt lấy nước cốt. Hòa mật ong, trộn đều chấm thuốc vào lưỡi, cách 2 giờ một lần. 

5.6. Chữa ho do viêm họng hoặc viêm amidan cấp

Nhọ nồi tươi 50g, sắc uống mỗi ngày 1 thang, trong 3 ngày. 

5.7. Chữa lỵ

Nhọ nồi tươi 100g, lá mơ lông 100g. Sắc đặc chia nhiều lần uống trong ngày. 

Nhọ nồi 1 nắm, mã đề tươi 1 – 2 nắm, rau má 1 nắm. Sắc đặc chia nhiều lần uống trong ngày.

5.8. Chữa rối loạn kinh nguyệt

Nhọ nồi tươi 30g, rau má tươi 30g, sinh địa 16g, ích mẫu 16g, củ gấu 12g, quả dành dành (sao cháy) 12g, ngưu tất 12g. Sắc uống ngày một thang. 

5.9. Chữa rong huyết

Nhọ nồi 16g, đảng sâm, thục địa, cỏ nến, mỗi vị 12g, hương phụ, bạch truật, xuyên khung, mỗi vị 8g, chỉ xác 6g. Sắc uống ngày một thang. 

5.10. Chữa di mộng tinh

Nhọ nồi sấy khô tán nhỏ, uống mỗi lần 8g với nước cơm, hay sắc 30g uống. 

6. Một số thực đơn chữa bệnh có cây cỏ nhọ nồi

Nước ép cỏ nhọ nồi: Cỏ nhọ nồi tươi rửa sạch, nghiền ép lấy nước, cho uống với nước sôi để nguội. Dùng cho các trường hợp chảy máu cam, khái huyết, huyết niệu…

Uống nước ép cỏ nhọ nồi để trị máu cam, khái huyết và huyết niệu
Uống nước ép cỏ nhọ nồi để trị máu cam, khái huyết và huyết niệu

Canh thịt cỏ nhọ nồi: Cỏ nhọ nồi 60g, rửa sạch, nấu với nước luộc gà hoặc nước canh thịt. Dùng cho các trường hợp rong kinh huyết, trĩ xuất huyết.

Xirô gừng tươi cỏ nhọ nồi: Cỏ nhọ nồi 500 – 1.000g, gừng tươi 30 – 60g. Sắc hoặc hãm lấy nước, cô thành dạng cao lỏng, thêm mật ong khuấy đều thành dạng cao. Mỗi lần uống 1 thìa canh, ngày uống 3 thìa. Dùng cho các trường hợp râu tóc bạc sớm, đau đầu, hoa mắt chóng mặt, đau mỏi vùng lưng, thắt lưng.

7. Đối tượng sử dụng cây cỏ nhọ nồi

  • Người bị chảy máu trong và máu ngoài
  • Phụ nữ rong kinh, băng huyết
  • Người bị ho hen, viêm họng, sốt xuất huyết
  • Bệnh nhân viêm xoang
  • Người bị suy nhược cơ thể, ăn không ngon, ngủ không sâu giấc
  • Bệnh nhân gan nhiễm mỡ, sỏi thận
  • Người tỳ vị hư hàn tiêu chảy, âm hư không có nhiệt không nên sử dụng

Dù là cây cỏ dại mọc hoang nhưng cỏ nhọ nồi lại đem đến nhiều công dụng hữu ích. Cũng như các loại thảo dược khác, khi sử dụng cỏ nhọ nồi, quý vị nên chú ý đến liều lượng và thời gian sử dụng sao cho phù hợp. Để biết thêm nhiều thảo dược quý, hãy truy cập ngay Dược liệu 24h. 

Leave a Reply

Your email address will not be published.