Cỏ mần trầu: Dược liệu quý giúp làm đẹp và chữa bệnh

Cỏ mần trầu là cây thảo nhỏ, mọc ở vùng nhiệt đới

Cỏ mần trầu tuy là loại cỏ dại mọc ven đường nhưng thực chất nó lại có nhiều công dụng bất ngờ trong việc làm đẹp đến chữa bệnh. Cùng Dược liệu 24h tìm hiểu ngay! 

1. Cây cỏ mần trầu là cây gì?

Cỏ mần trầu có tên gọi khác là Ngưu cân thảo, thanh tâm thảo, cỏ vườn trầu, cỏ chì tía, cỏ bắc…(tên khoa học là Eleusine indica (L.) Gaertn), thuộc họ Lúa (Poaceae).

Là cây thảo nhỏ, sống hàng năm, mọc sum suê thành cụm. Thân phân nhánh, mọc bò dài sau đứng thẳng, cao 30 – 50cm. Lá mọc so le, hình dải nhọn, xếp thành hai dãy cách nhau; phiến lá nhẵn, mềm; bẹ lá mỏng có lông.

Cụm hoa mọc thành bông, gồm 5 đến 7 bông mọc ở ngọn và có đến 2 bông khác mọc thấp hơn trên cán hoa, trông như những ngón tay. Quả thuôn dài gần như 3 cạnh, dài 3 – 4 mm. Mùa hoa quả vào tháng 5 – 7.

Chú ý phân biệt: Cỏ mần trầu thường dễ nhầm lẫn với Cỏ chân vịt, tên khoa học là Dactyloctenium aegyptium (L.) Richt, cùng họ, không có bông tách rời, mọc thấp hơn. 

Cỏ mần trầu phân bố ở nhiều nước thuộc vùng nhiệt đới châu Á, châu Mỹ và Australia. Là loài cây ưa ẩm, ưa sáng và có thể chịu bóng.

Ở Việt Nam, cỏ mần trầu có ở khắp nơi, thường mọc thành đám trong các bãi đất, ở vùng đồng bằng, trung du đến vùng núi cao.

Cỏ mần trầu là cây thảo nhỏ, mọc ở vùng nhiệt đới
Cỏ mần trầu là cây thảo nhỏ, mọc ở vùng nhiệt đới

Cây con mọc từ hạt xuất hiện vào cuối mùa xuân. Sau mùa hoa quả, cây bị tàn lụi trong ngay trong mùa hè. Ở những vùng núi cao với điều kiện mưa ẩm khác nhau, có thể thấy cây mọc từ hạt gần như quanh năm.

Tuy nhiên, thường mọc lấn át cây trồng, ở thời kỳ cây còn non là nguồn thức ăn tốt cho gia súc. Bộ phận sử dụng: Cả cây, thu hái quanh năm, dùng tươi hay phơi khô. 

2. Cây cỏ mần trầu có tác dụng gì?

Cây cỏ mần trầu có tác dụng gì? là câu hỏi nhiều người thắc mắc. Cỏ mần trầu vốn là dược liệu có vị ngọt, tính mát. Đây là một loại thảo dược được sử dụng nhiều trong Đông y, có một số tác dụng sau: 

2.1. Cỏ mần trầu có tác dụng kháng viêm, hạ sốt 

Hoạt chất C-glycosylflavones trong cỏ mần trầu khi chiết suất  có tác dụng kháng viêm hiệu quả trên đường hô hấp ở nhóm chuột mắc cúm hoặc viêm phổi.  

Nghiên cứu mới đây trên nhóm chuột được gây sốt, dịch chiết cỏ mần trầu (liều 600 mg/kg) có tác dụng hạ sốt rõ rệt, tương đương với nhóm được điều trị bằng acetylsalicylic acid (100mg/kg). Cơ chế giảm sốt có thể do dịch chiết ức chế biểu hiện cyclooxygenase-2, do đó ức chế sinh tổng hợp PGE2. 

2.2. Cỏ mần trầu có tác dụng hạ huyết áp

Dịch chiết cỏ mần trầu cho thấy hiệu quả hạ áp tương đương với Lorsatan (12.5mg/kg) trên nhóm chuột được gây tăng huyết áp bởi L-NAME (chất ức chế sản sinh ra NO, gây tăng huyết áp).  

2.3. Kháng khuẩn

Giống như cây bách hộ, cỏ mần trầu cũng có công dụng kháng khuẩn mức độ từ thấp tới vừa đối với các loại vi khuẩn: Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella choleraesuis. 

2.4. Hỗ trợ bảo vệ chức năng thận 

Trong nghiên cứu trên chuột được tiêm L – NAME, nhóm được điều trị với dịch chiết cỏ mần trầu ( 200mg/kg) cho thấy hiệu quả tương đương trong việc kiểm soát các chỉ số Createnine, Urea, ion Na+ và K+ so với nhóm điều trị bằng Lorsatan (12.5mg/kg). Qua đó cho thấy tác dụng cao của dịch chiết cỏ mần trầu trong việc bảo vệ chức năng thận.

2.5. Hỗ trợ điều trị rối loạn lipid máu, bảo vệ gan

Nghiên cứu trên nhóm chuột được gây béo phì, nhóm điều trị với cao chiết cỏ mần trầu với dung môi Hexane có tác dụng làm giảm cholesterol toàn phần, LDL và tăng HDL so với nhóm đối chứng. Các chỉ số AST, ALT cũng được cải thiện. Qua đó cho thấy hiệu quả của cỏ mần trầu trong việc hỗ trợ điều trị rối loạn lipid máu, cải thiện và hỗ trợ chức năng gan. 

2.6. Tác dụng của cỏ mần trầu trong làm đẹp

Ngoài việc chữa các bệnh cho cơ thể thì cỏ mần trầu cũng được biết đến là một loại thảo dược có khả năng làm đẹp từ xa xưa được ông cha ta sử dụng. 

Cỏ mần trầu là vị thuốc mát, có tác dụng ra mồ hôi, làm mát gan nên đặc biệt đối đối với các căn bệnh về da, đặc biệt là việc trị mụn. Cơ chế đó là việc giúp thoát mồ hôi làm sạch da từ đó giúp hạn chế tình trạng sưng viêm cũng như việc gia tăng các vi khuẩn gây tăng việc tình trạng trứng cá.

Ngoài ra cỏ mần trầu còn có công dụng trị rụng tóc, bạc tóc và làm mượt tóc hiệu quả. 

Cỏ mần trầu giúp làm đẹp da và giảm rụng tóc hiệu quả
Cỏ mần trầu giúp làm đẹp da và giảm rụng tóc hiệu quả

3. Lưu ý khi dùng cây cỏ mần trầu

– Quý vị cần làm sạch cỏ mần trầu trước khi sử dụng. Bởi đây là loại cỏ mọc dại nên bụi bẩn thường bám vào rất nhiều.

– Khi sử dụng mần trầu cho những người có bệnh lý nền, bệnh mạn tính, cần tham khảo ý kiến bác sĩ. 

– Những đối tượng cần chú ý sử dụng: người có cơ địa nhạy cảm, trẻ nhỏ.

– Không lạm dụng dược liệu này trong thời gian dài. 

4. Giá cây cỏ mần trầu

Hiện nay, mần trầu được bán rất nhiều trên thị trường với dạng sấy khô. Giá cây cỏ mần trầu dao động từ 50.000 – 90.000 đồng/kg. 

5. Bài thuốc từ cây cỏ mần trầu

Chữa tăng huyết áp: dùng cây tươi 500g, rửa sạch, giã nát, thêm 1 bát nước đun sôi để nguội. Lọc qua vải và vắt lấy nước cốt, thêm ít đường cho đủ ngọt. Uống 2 lần, sáng và chiều.

Đề phòng viêm màng não truyền nhiễm: Cỏ mần trầu 30g sắc uống trong ngày. Uống liền 3 ngày, nghỉ 10 ngày, sau đó lại uống tiếp 3 ngày nữa.

Chữa sốt cao co giật, hôn mê: Cỏ mần trầu 120g. Sắc với 600ml nước, còn 400ml, thêm ít muối, cho uống nhiều lần trong 12 giờ.

Chữa viêm da, vàng da: Cỏ mần trầu tươi 60g. Rễ cây tổ kén đực (1 loài cây dó) 30g. Sắc uống.

Chữa thấp nhiệt, hoàng đản: Cỏ mần trầu tươi 60g, sơn chi ma 30g. Sắc uống

Chữa viêm tinh hoàn: Cỏ mần trầu 60g. Cùi vải 10 cùi. Sắc uống.

Chữa cảm, sốt nóng, người mẩn đỏ, tiểu tiện vàng ít: Mần trầu 16g, cỏ tranh 16g. Sắc uống.

Chữa bạc tóc: Lấy 10g cỏ mần trầu, 15g ngũ gia bì, 15g đỗ trọng, 25g rễ khúc khắc, 5g cam thảo và 5g nhân trần. Dùng tất cả nguyên liệu sắc uống trong 1 ngày, nhớ uống trước khi ăn tầm 15 phút.

Trị mẩn ngứa, rôm sảy ở trẻ: Trước khi nấu nước và ngâm qua với nước muối khoảng từ 20 phút để loại bỏ vi khuẩn gây hại cho da bé. Sau khi nấu xong, bạn lọc lấy nước, và bỏ bã, và dùng khăn mềm nhúng vào nước, sau đó lau nhẹ nhàng lên người trẻ, và đặc biệt là những chỗ mẩn ngứa, và bị rôm sảy…

Chữa đại tiện ra máu đen: mỗi thứ 1 nắm (cỏ mần trầu, cam thảo nam, muồng trâu, cây ké, rễ tranh, trắc bách diệp, rau má), 2 nắm cỏ mực, 9 lá ngải cứu, 5 củ sả, 3 lát gừng, 2 muỗng than tóc. Cho tất cả nguyên liệu vào nồi sắc, đồ ngập nước rồi nấu cho đến khi còn 2 chén. Chia ra uống 2 lần mỗi ngày.

Chữa nóng sốt, môi nứt, tưa lưỡi: Mỗi loại 1 nắm gồm cỏ mần trầu, rau bồ ngót, rau má, cỏ mực, rễ tranh, lá muồng trâu, rau sam; 2 khoanh bí đao, 1 muỗng đậu xanh. Bỏ vào ấm nấu cho nước cạn còn 2 bát thì tắt bếp. Chia phần thuốc thu được ra làm 2 lần uống trong ngày.

Điều trị băng huyết: Lấy mỗi thứ 1 nắm gồm: cỏ mần trầu, cam thảo nam, muồng trâu thái nhỏ, rau má, cỏ nhọ nồi, cây ké, 10 lá ngải cứu, 10 lát sả, 10 lát gừng, 1 vỏ quýt. Cho tất cả nguyên liệu vào trong ấm nước và sắc cho đến khi còn 2 chén nước. Chia ra dùng 2 lần trong ngày.

Ngoài ra còn một số kinh nghiệm dân gian mà đồng bào dân tộc thiểu số ở một số vùng trong cả nước thường dùng với loại cỏ mần trầu:

Theo Hội Y học Dân tộc Thanh Hóa: mần trầu vị nhạt, tính mát, thanh nhiệt, làm ra mồ hôi, mát gan, lợi tiểu, chữa cảm mạo mồ hôi không ra được… Liều 20 – 40g.

Chữa sỏi tiết niệu: cỏ mần trầu 40g, bông mã đề 20g, mộc thông 8g, chi tử 8g, lá tre 20 lá, cam thảo 8g, cù mạch 8g, hương phụ chế 12h, sinh địa 16g. Nếu đái ra máu thì thêm 20g rễ cỏ tranh, đái buốt thêm hoạt thạch 12g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 3 lần, uống một đợt 10 thang.

Kinh nghiệm đồng bào Chăm. Người Chăm gọi cỏ mần trầu là sơ chài. Dùng để thanh nhiệt, lương huyết, giải độc, mát gan, chữa ho khan, sốt âm ỉ về chiều, lao lực, mệt nhọc. Dùng dạng nước sắc 16 – 20g.

Đồng bào dân tộc Dao ở Hà Giang dùng bài thuốc có cỏ mần trầu sau đây để chữa bệnh tóc bạc rất hiệu nghiệm:

  • Thuốc uống: cỏ mần trầu 10g, rễ khúc khắc 25g, vỏ thân cây ngũ ga bì 15g, vỏ thân đỗ trọng 15g, rễ cam thảo 5g, cả cây nhân trần 5g. Về mùa đông, thêm 2g gừng nóng. Tất cả phơi khô, thái nhỏ, sắc uống trong một ngày, sau bữa ăn chính khoảng 15 phút. Kiêng chất tanh, chất kích thích, rau muống, cà chua. Phụ nữ có thai hoặc đang có kinh không được dùng.
  • Thuốc dùng ngoài: cả cây cỏ mần trầu 200g, bồ kết 3 quả, cỏ mần trầu thái nhỏ nấu với hai lít nước đến sôi. Để âm ỉ lửa nhỏ trong 5 phút, chắt lấy nước trong, để vừa ấm gội đầu, nên ngâm tóc trong nước càng tốt. Sau đó, tráng lại bằng nước lã.

6. Cách nấu cây cỏ mần trầu

Hiện nay, có 2 cách nấu cỏ mần trầu phổ biến nhất khi có thể sử dụng được lâu dài cũng như mang lại hiệu quả tốt đó là chế biến thành nước dùng hoặc tinh dầu.

Việc chế biến thành nước được nhiều người biết đến và sử dụng phổ biến hơn cả. Có thể sử dụng cỏ mần trầu phơi khô hoặc tươi nấu thành nước để uống hằng ngày hoặc kết hợp cùng các vị thuốc khác. Ngoài ra, việc đun nước gội đầu cũng được nhiều người sử dụng để chăm sóc cũng như giải quyết các vấn đề về tóc.

Cỏ mần trầu có thể nấu thành nước hoặc làm tinh dầu để sử dụng
Cỏ mần trầu có thể nấu thành nước hoặc làm tinh dầu để sử dụng

Bên cạnh đó, với sự phát triển của công nghệ hiện đại thì việc sử chế tác thành tinh dầu hiện cũng đang ngày càng trở nên phổ biến để có thể sử dụng lâu dài.

Tuy chỉ là cỏ dại ven đường nhưng đối với Đông y, cỏ mần trầu lại là cây thuốc có nhiều công dụng tuyệt vời. Chính vì công dụng ấy mà ông cha ta từ xa xưa đã tạo ra nhiều bài thuốc chữa bệnh vô cùng hiệu quả mà đến ngày nay Y học cổ truyền vẫn còn áp dụng. 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.