Cây hà thủ ô: “Thánh dược” kéo dài tuổi xuân

Cây hà thủ ô được xem là "thánh dược"

Từ xa xưa, cây hà thủ ô đã được dùng như một “thần dược” giúp bổ máu, bổ gan, tăng sinh tân dịch, phục hồi nang tóc, bổ thận. Đặc biệt, hà thủ ô như một dược liệu hàng đầu trong việc điều trị rụng tóc và làm đen tóc. Để biết thêm thông tin cũng như các bài thuốc từ hà thủ ô, hãy tham khảo bài viết này. 

1. Cây hà thủ ô là cây gì?

Cây hà thủ ô còn được gọi là giao đẳng, dạ hợp, dây sữa bò… Tên khoa học là Polygonum multiflorum thuộc họ Rau răm (Polygonaceae).

Về đặc điểm nhận dạng, hà thủ ô là cây dây leo, sống nhiều năm. Thân rễ phình thành củ. Thân quấn, mọc xoắn vào nhau, mặt ngoài thân có màu xanh tía, nhẵn, có vân. Lá mọc so le, có cuống dài. Phiến lá hình tim, dài 4 – 8cm, rộng 2,5 – 5cm, đầu nhọn, mép nguyên hoặc hơi lượn sóng, cả hạị mặt đều nhẵn. Bẹ chìa mỏng, màu nâu nhạt, ôm lấy thân. 

Cây hà thủ ô đỏ có phiến lá hình tim
Cây hà thủ ô đỏ có phiến lá hình tim

Hoa tự chùm nhiều nhánh. Hoa nhỏ, đường kính 2mm, mọc cách xa nhau ở kẽ những lá bắc ngắn, mỏng. Bao hoa màu trắng, 8 nhụy (trong số đó có 3 nhụy hơi dài hơn). Bầu hoa có 3 cạnh, 3 vòi ngắn rời nhau. Đầu nhụy hình mào gà rủ xuống. Quả 3  góc, nhẵn bóng, đựng trong bao hoa còn lại, 3 bộ phận ngoài của bao hoa phát triển thành cánh rộng, mỏng, nguyên.

Rễ củ cây hà thủ ô hình tròn, dài, không đều, củ nhỏ để nguyên, củ to bổ đôi theo chiều dọc, hay chặt thành từng miếng to. Mặt ngoài có những chỗ lồi lõm do các nếp nhăn ăn sâu tạo thành. Mặt cắt ngang có lớp bần mỏng màu nâu sẫm, mô mềm vỏ màu đỏ hồng, có nhiều bột, ở giữa có ít lõi gỗ. Vị chát.

Cây thuốc này mọc hoang ở hầu hết các tỉnh miền núi từ Nghệ An trở ra, có nhiều ở Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Hà Giang, một số tỉnh khác như Cao Bằng, Lạng Sơn, Hoà Bình có số lượng ít hơn. Hiện nay, Hà thủ ô được trồng ở nhiều nơi vùng ở phía Bắc (Vĩnh Phú) và cả ở phía Nam, cây mọc tốt ở Lâm Đồng, Đắc Lắc, Phú Yên, Bình Định.

Trong Đông y, người ta thường sử dụng rễ và thân cây để điều trị nên khi khai thác sẽ giữ lại 2 bộ phận này.

2. Cây hà thủ ô có tác dụng gì?

Cây hà thủ ô có tác dụng gì? Theo Y Học Cổ Truyền thì hà thủ ô khi uống sẽ cảm thấy đắng chát. Tuy nhiên thảo dược này mang tính ấm và có tác dụng với can thận. Tuy nhiên, cây hà thủ ô thường được biết đến là một dược liệu tốt cho mọc tóc và làm đen tóc.

Cây hà thủ ô có nhiều tác dụng tuyệt vời cho sức khỏe
Cây hà thủ ô có nhiều tác dụng tuyệt vời cho sức khỏe

2.1. Giải quyết các vấn đề khó tiêu

Khó tiêu là bệnh thường gặp khi hệ tiêu hóa không thể hoạt động hết công suất hoặc do chế độ sinh hoạt không hợp lý. Trong hà thủ ô có chứa thành phần mang tên Anthranoid giúp tăng mức độ nhu động của ruột. Nhờ đó mà khả thức ăn được chuyển hóa từ dạ dày đến ruột nhanh hơn.

Với chức năng này, bạn có thể dùng hạ thủ ô để trị cho các bệnh như kém tiêu hóa và táo bón. Tuy nhiên khi sử dụng vẫn cần có sự theo dõi và chỉ dẫn của bác sĩ để đảm bảo hiệu quả an toàn cao nhất.

2.2. Cây hà thủ ô có tác dụng bồi bổ thận

Phần nước sắc hà thủ ô có tác dụng khá tốt cho can thận. Bài thuốc này thường được sử dụng cho bệnh nhân âm hư, đau nhức gân cốt, mỡ máu tăng cao, tiểu đường… Theo nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng công dụng này của hà thủ ô khó mà kiếm được trên loại thảo mộc khác.

2.3. Cây hà thủ ô tốt cho hệ thần kinh

Trong thí nghiệm đã phát hiện Lexitin trong hà thủ ô có tác dụng làm tăng quá trình tái tạo hồng cầu cho cơ thể. Do vậy phụ nữ có chu kỳ kinh nguyệt bất thường hay khí hư có thể sử dụng để điều hòa. Ngoài ta các bệnh gầy gò, xanh xao hoặc thiếu máu cũng có thể sử dụng vị thuốc này để điều trị.

2.4. Làm giảm khả năng linh hoạt của trực khuẩn lao

Lao là căn bệnh sinh ra do sự phát triển của trực khuẩn lao. Để ức chế làm giảm khả năng phát triển của trực khuẩn này bạn có thể sử dụng nước sắc hà thủ ô. Hãy tham khảo thêm cách sử dụng hiệu quả từ bác sĩ hoặc dược sĩ để đạt được kết quả cao nhất.

2.5. Làm chậm và giảm đáng kể quá trình oxy hóa

Chống oxy hóa có tác dụng vô cùng lớn bảo vệ sự vận động cũng như sức khỏe. Đồng thời là ngăn ngừa sự phát triển của các tế bào ung thư. Trong nghiên cứu với loại chuột, nước chiết ra từ hà thủ ô đỏ có khả năng làm giảm nồng độ cholesterol mỗi liều dùng chỉ từ 1,5g/ml. Đồng thời cơ thể chuột thí nghiệm cũng được làm chậm lại quá trình oxy hóa diễn ra.

2.6. Giúp tóc mọc và đen từ chân

Hà thủ ô có công dụng gì cho tóc? Phần lớn người dùng tìm đến hà thủ ô đều là để điều trị vấn đề về mọc tóc hay tóc bạc sớm. Đặc biệt đối với loại hà thủ ô đỏ này thì công dụng bổ huyết gây tác động lớn đến vùng da đầu.

Cũng vì thế mà những người có nồng độ cholesterol cao nên sử dụng hà thủ ô để ổn định. Ngoài việc giảm nồng độ cholesterol hà thủ ô sẽ ngăn ngừa tình trạng rụng tóc bạc tóc. Đồng thời sau một thời gian sử dụng bạn có thể cảm nhận được tóc đen hơn và chắc khỏe hơn.

2.7. Hà thủ ô có giá trị rất lớn trong chữa trị HIV, ung thư

Khoa học hiện đại, có nghiên cứu đã chỉ ra tác dụng của hà thủ ô đối với ung thư, HIV. Trong hà thủ ô có một số hoạt chất trong hà thủ ô gây ức chế cực mạnh với virus HIV.

Uống hà thủ ô đều đặn, khoa học còn có tác dụng kìm hãm sự sản sinh của tế bào ung thư. Theo đó, hà thủ ô sẽ ngăn chặn sự phân bào của tế bào MCF – 7. Nhờ đó, các tế bào ác tính sẽ tự chế theo đúng quy trình.

3. Lưu ý khi dùng cây hà thủ ô

3.1. Lưu ý khi dùng cây hà thủ ô sống và chín

Hà thủ ô sống:

Đây là hà thủ ô tươi, còn nguyên củ, khi thu hoạch về chưa qua chế biến, tức là chưa qua thái lát và phơi khô. Trong hà thủ ô sống có chưa những hợp chất anthraglucosid- kích thích nhu động ruột, thông đại tiện và gây ỉa chảy. Vì vậy khi uống hà thủ ô sống thường dễ bị đau bụng, ỉa chảy; một số khác có thể gây ra ngủ li bì ( có thể do nguyên nhân cơ địa người thuộc tạng dương hư) hoặc gây say.

Hà thủ ô sống nói chung chỉ dùng dụng để chữa táo bón, ung nhọt và sốt rét. Tùy vào từng trường hợp cụ thể mà có thể kết hợp hà thủ ô và một số vị thuốc khác để tăng hiệu quả trị bệnh.

Hà thủ ô chín:

Là cây hà thủ ô đã được chế biến sơ qua bằng một số cách như ngâm nước vo gạo và chế biến cùng đậu đen, tẩm ép củ sinh địa, tẩm rượu, nước gừng, mật ong, cam thảo khô…. Để tăng tác dụng làm đen râu tóc, thường sử dụng hà thủ ô chế với đậu đen

Những trường hợp khác chỉ dùng hà thủ ô đã qua chế biến chứ không dùng hà thủ ô sống.

3.2. Hà thủ ô dễ gây tiêu chảy

  • Củ hà thủ ô đỏ gây kích thích lên đường tiêu hóa, dùng để thông đại tiện. Tuy nhiên trong một số trường hợp, hà thủ ô kích thích quá mức lại gây rối loạn tiêu hoá, vì vậy, những người đang bị viêm đường tiêu hoá như viêm dạ dày thì nên hạn chế dùng hà thủ ô, nhất là củ sống chưa qua chế biến.
  • Không nên dùng các bài thuốc, sản phẩm có chứa hà thù ô, rượu ngâm hà thủ ô trước 7h sáng khi chưa ăn gì vì lúc này đường ruột dễ bị kích thích.
  • Để giảm nguy cơ gây tiêu chảy, khi dùng hà thủ ô thì không nên dùng thực phẩm sống, thực phẩm tanh,.
  • Nếu đang bị tiêu chảy thì hãy tạm ngừng uống hà thủ ô đỏ, dùng thuốc trị tiêu chảy cho hết, sau đó mới tiếp tục dùng hà thủ ô.

3.3. Hà thủ ô gây tê bì chân tay, rối loạn điện giải

Công dụng nhuận tràng quá mức của củ hà thủ ô đôi khi gây ra hậu quả làm giảm hấp thu kali, gây mất cân bằng điện giải. Khi cơ thể bị rối loạn điện giải, trong người sẽ có cảm giác bị tê bì hay như kiến bò, thần kinh cảm giác bị rối loạn, chân tay không thật.

  • Rối loạn điện giải do dùng hà thủ ô thường ít gặp, nhóm người có tiền sử bệnh viêm đa dây thần kinh có nguy cơ bị cao hơn những nhóm khác. Những người bệnh bị viêm cơ, teo cơ vì rối loạn điện giải nếu sử dụng hà thủ ô thì sẽ khiến cho các bệnh về cơ này nghiêm trọng hơn.
  • Khi dùng hà thủ ô nếu thấy xuất hiện các triệu chứng lạ thì nên tham vấn ý kiến bác sỹ Đông y. Bạn cũng có thể sử dụng vitamin B liều cao, dạng tiêm và kết hợp massage, xoa bóp theo hướng dẫn của bác sỹ để dây thần kinh cảm giác sớm được hồi phục.

3.4. Những thực phẩm cần kiêng và một số lưu ý khác khi sử dụng hà thủ ô

  • Theo các sách thuốc Đông y, củ cải trắng, tỏi và hành là ba loại thực phẩm, gia vị phải tuyệt đối tránh khi dùng hà thủ ô. Các loại gia vị cay nóng khác như ớt, hạt tiêu, gừng cũng nên kiêng khi đang dùng hà thủ ô. Những loại gia vị này có chứa nhiều tinh dầu cay tính nóng ảnh hưởng tới chức năng bổ can, thận, bổ huyết của hà thủ ô đỏ.
  • Khi dùng hà thủ ô kiêng huyết động vật (tiết canh, tiết gà, vịt luộc…), cá không có vẩy.
  • Người có huyết áp thấp và đường huyết thấp không nên dùng hà thủ ô đỏ.
  • Người viêm gan nên hạn chế dùng hà thủ ô tránh gây nguy hại cho sức khỏe.

4. Cây hà thủ ô có mấy loại?

Cây hà thủ ô gồm có 2 loại là: hà thủ ô đỏ và hà thủ ô trắng. Để phân biệt hai loại này, quý vị có thể dựa trên những đặc điểm sau: 

  • Cây hà thủ ô đỏ (Polygonum multiflorum): dạng dây leo, thân mọc xoắn vào nhau, bên ngoài nhẵn có màu xanh tía. Lá mọc so le, cuống dài, hình tim. Cả hai mặt lá đều xanh, nhẵn. Hoa nhỏ, màu trắng mọc thành chùm, nhiều nhánh.. Bộ phận dùng chủ yếu là rễ củ. 
  • Cây hà thủ ô trắng (Streptocaulon juventas): dạng dây leo, thân cành màu hơi đỏ hoặc nâu đỏ, có nhiều lông, khi về già thì nhẵn dần. Lá mọc đối, hình mác dài, đầu nhọn, có lông. Hoa có màu nâu nhạt hoặc vàng tía mọc thành xim có rất nhiều lông. Quả đại tách đôi ngang trông giống sừng bò, có nhiều lông. Hạt dẹt, có chùm lông mịn. Bộ phận dùng chủ yếu là rễ củ, có nơi dùng cả thân và lá. 
Cả hà thủ ô trắng và đỏ đều có tác dụng bổ máu, bổ gan thận
Cả hà thủ ô trắng và đỏ đều có tác dụng bổ máu, bổ gan thận

Theo Đông y, rễ cây hà thủ ô đỏ và hà thủ ô trắng đều có tác dụng bổ máu, bổ gan thận nên có thể dùng thay thế nhau được. Một điều cần chú ý là trong dân gian còn dùng thân và lá cây hà thủ ô trắng, tuy nhiên thân và lá cây này có tác dụng hoàn toàn khác với rễ cây, không thể dùng thay thế rễ cây được.

5. Giá cây hà thủ ô

Trên thị trường, cây hà thủ ô được bán rất nhiều với đủ mọi hình thức sơ chế, cả tươi, phơi khô và xay bột mịn. Dưới đây là giá cây hà thủ ô quý vị có thể tham khảo: 

  • Giá củ hà thủ ô đỏ tươi nguyên chất: từ 100.000đ – 300.000đ/kg (tùy loại củ)
  • Giá hà thủ ô đỏ phơi khô: 250.000đ/kg
  • Giá bột hà thủ ô: 410.000đ/kg 
  • Giá hà thủ ô trắng: 200.000đ/kg

6. Bài thuốc từ cây hà thủ tô

6.1. Bài thuốc từ cây hà thủ ô trị rụng tóc

Hà thủ ô: 150g, Hạt bạch quả: 30 hạt, Đậu đen:  250g, Vừng đen: 100g. 

Cách làm: Tất cả đem rang chín, tán nhỏ. Mỗi lần dùng có thể ăn trực tiếp, pha với nước ấm uống. Mỗi lần dùng 30g. Dùng ngày 2 lần.

6.2. Bài thuốc trị tóc bạc sớm: Kết hợp hà thủ ô và đậu đen

Chuẩn bị: Hà thủ ô 1kg, Đậu đen 1kg

Cách chế biến: Hà thủ ô đem cạo vỏ, rửa thật sạch và đập cho nát, loại bỏ tim. Lấy củ hà thủ ô ngâm với nước vo gạo và để qua đêm. Hôm sau vớt hà thủ ô đã ngâm bỏ vào nồi đỗ đen đã rửa sạch rồi đổ đầy nước. Đun hà thủ ô và đậu đen trong 4 tiếng. Đợi đến khi nước cạn hẳn. Vớt hà thủ ô ra phơi khô. Mỗi ngày lấy 50gr hà thủ ô đem sắc với 3 bát nước. Uống ngày 1 bát.

Uống nước hà thủ ô giúp trị bạc tóc
Uống nước hà thủ ô giúp trị bạc tóc

6.3. Bài thuốc từ cây hà thủ ô hỗ trợ trị yếu sinh lý nam giới

Chuẩn bị: Hà thủ ô 20g, Ngưu tất, kỷ tử, tầm gửi 16g

Hai loại dược liệu này đem rửa sạch sắc lấy nước uống

6.4. Bài thuốc dùng cho người già xơ cứng mạch máu, huyết áp cao 

Bài thuốc này được TS Võ Văn Chi tác giả cuốn từ điển Cây thuốc Việt Nam giới thiệu, rất nhiều người áp dụng và điều trị bệnh có tiến triển khá tốt. 

Chuẩn bị: Cây hà thủ ô 20g, Kỳ tử: 16g, Ngưu tất: 16g

Tất cả các vị thuốc đem rửa sạch, sắc nước uống

6.5. Bài thuốc điều trị chứng cholesterol trong máu cao

Hà thủ ô tươi: 900g rang giòn, đem nghiền bột.

Mỗi lần dùng lấy 15g, uống với nước sôi để ấm. Uống ngày 2 lần. Liên tục 30 ngày.

6.6. Bài thuốc từ cây hà thủ ô trị bệnh gan yếu, thận yếu

Chuẩn bị: Hà thủ ô chế 12g, Ngưu tất 12g, Bạch linh 12g, Thỏ ty tử 12g, Đương quy: 12g, Kỷ tử 12g, Câu kỷ tử 12g, Phá cố chỉ 12g. 

Chế biến: Tất cả đem phơi khô, xao vàng và nghiền bột mịn. Trộn với mật ong hoàn thành viên. Mỗi ngày uống 12g, chiêu với nước muối loãng.

6.7. Bài thuốc từ cây hà thủ ô trị ngứa, giúp mát da, đẹp da

Một nắm cây, lá hà thủ ô tươi hoặc khô. Lá vò nát đun nước, chát lấy nước và bỏ bã. Dùng lá cây hà thủ ô đun nước tắm và rửa hằng ngày.

7. Phân biệt củ hà thủ ô với củ nâu

Khi mua củ hà thủ ô, nhiều người hay bị nhầm lẫn với củ nâu (một loại củ dùng để nhuộm vải). Đặc biệt ở các khu du lịch khi người bán có mánh khóe lừa đảo. Để tránh nhầm lẫn, quý vị có thể phân biệt như sau: 

  • Vỏ ngoài củ hà thủ ô nhẵn và có những đường vân nổi ở phía bên ngoài. 
  • Củ nâu vỏ ngoài sần sùi đường vân không rõ ràng, củ dài và nhỏ hơn củ hà thủ ô, ruột bên trong củ nâu có màu tím sẫm hơn ruột củ hà thủ ô đỏ.

Bài viết này đã cung cấp toàn bộ thông tin hữu ích về cây hà thủ ô. Hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp quý vị nắm được các thông tin cần thiết về thảo dược này để biết cách sử dụng nó chữa bệnh hiệu quả nhất. 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.